کاروانسرای قصر بهرام سمنان را به صورت کامل بشناسید (+تصاویر)

دسته بندی: پزشک

در حوالی شهر گرمسار در استان سمنان، مسیری سنگی به نام «جاده سنگفرش» وجود دارد که در گذشته محل عبور کاروان های اصفهان، کاشان و گرمسار بوده اند. کاروانسرایی در اواسط این مسیر قرار گرفته است که کاروانسرای قصر بهرام یا ﮐﺎﺭﻭﺍﻧﺴﺮﺍی ﻋﺒﺎﺱ ﺁﺑﺎﺩ یا کاروانسرای شاه عباسی نیز نامیده می شود. امروزه این کاروانسرا، پس از مرمت ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ و ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻴﺮﺍﺙ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، پذیرای گردشگران و محققان می باشد. این بنا در تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۴ با شماره ی ثبت ۱۰۵۹، ثبت آثار ملی ایران شد.

معماری کاروانسرای قصر بهرام:

کاروانسرای قصر بهرام ظاهری مربعی شکل ودیوارهایی سفید مایل به کرم رنگ دارد. جنس این دیوارها از تخته ﺳﻨﮓ ﻫﺎﻯ بزرگ آهکی است که بسیار ماهرانه بر روی هم چیده شده اند. کوهی موسوم به «سیاه کوه» در نزدیکی این کاروانسرا قرار دارد که از ﺭﮔﻪ ﻫﺎی ﺳﻨﮕﯽ ﻧﺮم تشکیل شده است. در بنای قصر بهرام، مقدار زیادی از این سنگ ها را می توان مشاهده نمود. در چهار طرف این بنا، برج هایی بلند‌ و نیم د‌ایره ای به صورت ﭼﻨﺪ ﻭﺟﻬﻰ ساخته شده است. برخی از کارشناسان، این بنا را محلی برای اقامت شاهان صفوی د‌ر هنگام شکار و سفرهای سلطنتی ﺑﻪ ﻣﺎﺯﻧﺪﺭﺍﻥ ﯾﺎ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ اعلام نموده اند.

کاروانسرای قصر بهرام، نقشه ای چهار ایوانی دارد. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻛﺎﺭﻭﺍﻧﺴﺮﺍ، د‌و د‌روازه شمالی و جنوبی نیز به چشم می خورد. از ﺍﻳﻮﺍﻥ ﺟﻨﻮﺑﻰ برای ﺩﺳﺘﺮﺳﻰ ﺳﺮﻳﻊ ﺑﻪ ﻛﻮﻩ استفاده می شده است. یکی از سردرهای بنا به شکل برجستگی ﻣﺴﺘﻄﻴلی ﺷﮑﻞ می باشد و سردر دیگر آن دارای ﺩﻭ ﻃﺎﻕ ﻧﻤﺎ ﯾﺎ ﻃﺎﻗﭽﻪ است. ﺩﺭ ﺩﺍﺧﻞ ﻃﺎﻕ ﻧﻤﺎﻫﺎ ﻭ پیرامون ﻃﺎﻗﭽﻪ ها، ﺗﺰﯾﻴﻨﺎﺕ ﺁﺟﺮی دیده می شود.

درب ورودی کاروانسرا به سمت شمال باز می شود و در بالای آن سردری وجود دارد که با سنگِ تراش خورده یِ بزرگ و یک تکه ای مزین شده است. در دو طرف این سردر، دو اتاقک قرار دارد که به احتمال زیاد، زمانی خانه بوده اند. در قسمت ورودی، سنگ هایی سوراخ داری را می توان دید که ﺑﺮ ﺭﻭی آنها ﭘﺎﺷﻨﻪ ﺩﺭﺏ ﺩﺭﻭﺍﺯﻩ ﻫﺎی ﻭﺭﻭﺩی می چرخیده است.

پس از ورودی، محوطه ای هشت ضلعی به نام «حیاط مرکزی» وجود دارد که شامل ۲۴ اتاق است. این اتاق ها به صورت دو طبقه بر روی هم قرار گرفته اند. طبقه پایین این فضا به اصطبل های ﺑﺰﺭﮔﯽ ﺑﺮﺍی ﻧﮕﻬﺪﺍﺭی ﭼﻬﺎﺭﭘﺎﯾﺎﻥ اختصاص داشته و اتاق های طبقه ی بالا، ﻣﺤﻠﯽ ﺑﺮﺍی ﺧﻮﺍﺏ ﻭ ﭘﺨﺖ ﻭ ﭘﺰ غلامان و یا استراحت مسافران بوده است.

حوض چهارگوشی به عمق حد‌ود‌ ۲ متر در میانه حیاط مرکزی وجود دارد که در گذشته آب داشته است. تالاری وسیع در ضلع غربی کاروانسرا به چشم می خورد که بخش شاه‌ نشین بوده است و شامل طاقچه‌ هایی د‌ر اطراف و یک ایوان د‌ر جلو می باشد. ﺩﺭ ﺯﯾﺮ ﺍﯾﻮﺍﻥ، ﺳﺮﺩﺍﺑﯽ قدیمی وجود ﺩﺍﺭﺩ.

در شرق کاروانسرا حیاطی بزرگ با طاق بلند‌ ضربی دیده می شود. این دو حیاط کاروانسرا به هم راه دارند اما ورودی های آنها جداگانه است. گفته می شود ﯾﮑﯽ ﺍﺯ این ﺣﻴﺎﻁ ﻫﺎ مخصوص ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻧﺎﻥ ﻭ ﺩﯾﮕﺮی مخصوص ﻣﺴﺎﻓﺮﺍﻥ بوده است.

 

سیستم آبرسانی شگفت انگیز:

سیستم آب رسانی این بنا بسیار شگفت انگیز است. در این سیستم آبرسانی، ﺩﻭ ﻣﺠﺮﺍ بر ﺭﻭی ﻫﻢ تعبیه شده اند. ﻣﺠﺮﺍی ﺯﯾﺮﯾﻦ این سیستم متشکل ﺍﺯ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﺳﻔﺎﻟﯽ و ﻣﺠﺮﺍی ﻓﻮﻗﺎﻧﯽ متشکل از ﺗﺨﺘﻪ ﺳﻨگ های ﯾﮑﭙﺎﺭﭼﻪ ﺳﻔﻴﺪ می باشد. این مجراها ﺁﺑﺮﺍﻫﻪ ﺍی ﺭﺍ برای انتقال آب از چشمه شاهی به حوض حیاط مرکزی کاروانسرا پدید آورده اند. «چشمه شاهی» نام چشمه ای در دامنه سیاه کوه می باشد که با کاروانسرا فاصله ۷ کیلومتری دارد. در گذشته، حوض بزرگی در فاصله حدود ۱۰۰ متری قصر بهرام وجود داشته که آب در آن ذخیره می شده است. آب این حوض دوشاخه می شد: شاخه ای به طرف حمام قصر و شاخه ای به سمت کاروانسرای قصر بهرام منشعب می گشت.

تاریخچه کاروانسرا:

برخی از اسناد و منابع تاریخی، بهرام ساسانی یا بهرام گور را به عنوان سازنده این بنا معرفی کرده اند و گفته می شود شاه عباس صفوی با مرمت بنا رونقی دوباره به آن داده است؛ اما آنچه که مورد تایید تمامی کارشناسان می باشد این است که مرمت کاروانسرا در دوره صفویه رخ داده است. ایران ‌‌شناسان برجسته ای به این کاروانسرا توجه نشان داده‌اند از جمله مرحوم منوچهر ستوده (۱۲۹۲ – ۱۳۹۵)، مرحوم ایرج افشار (۱۳۰۴ – ۱۳۸۹)، آلفونس گابریل (Alfons Gabriel) اتریشی، بوهزه‌ (F. A. Buhse) از گیاه ‌شناسان روسی، پیترو دلاواله (Pietro della Valle) و توماس هربرت (Thomas Herbert) که هر دو در قرن هفدهم میلادی می‌زیسته اند.

ملزومات سفر:

کاروانسرای قصر بهرام در پارک ملی کویر قرار گرفته است و برای ورود به آن نیاز به مجوز سازمان حفاظت از محیط زیست می باشد.

راه دسترسی:

آدرس: استان سمنان، ۱۲۳ کیلومتری جنوب گرمسار، شمال شرقی دریاچه نمک.

برای دسترسی به این کاروانسرا ۴ مسیر وجود دارد:

  • مسیر پیشوا – قلعه بلند – مبارکیه که در نهایت به کاروانسرای قصر بهرام ختم می گردد.
  • مسیر گرمسار – لجران – کهک که از طریق جاده سنگفرش به کاروانسرای قصر بهرام منتهی می شود اما برای اتومبیل رانی مسیر مناسبی نیست.
  • مسیر ورامین – چرمشهر – بند علی خان – محیط بانی شکرآباد – مبارکیه که به کاروانسرای قصر بهرام منتهی می گردد.
  • مسیر کاشان – آران – مرنجاب – سفید کوه که به کاروانسرای قصر بهرام ختم می گردد.

فاصله کاروانسرا تا مرکز استان و شهرهای اطراف:

فاصله کاروانسرا تا شهر سمنان: ۲۳۰ کیلومتر، فاصله کاروانسرا تا شهر ورامین: ۹۱ کیلومتر

دیدنی های اطراف:

در این منطقه، دیدنی های دیگری علاوه بر کاروانسرای قصربهرام وجود دارد که دیدن آنها خالی از لطف نیست. از جمله آنها می توان به این مکان های دیدنی اشاره نمود: کاروانسرای عین الرشید، قصر حرمسرا، جاده سنگفرش با سابقه تاریخی ۴۰۰ ساله، تصویری از کاروانسرای عین الرشید.