از مسجد جامع اردستان چه می دانید؟ +تصاویر کامل آن

دسته بندی: پزشک

«مسجد جامع اردستان» در شهر اردستان استان اصفهان واقع شده است. این مسجد از بناهای تاریخی و از مساجد چهار ایوانی «محله محال» است که در گذشته به عنوان یک آتشکده استفاده می شده و پس از اسلام به یک مسجد چهار ایوانی به شیوه مسجد جامع اصفهان (شیوه رازی) تبدیل گشته است.

 

موقعیت جغرافیائی:

این مسجد از سمت جنوب به آب انبار ‚ از شبستانی مغرب به معبر باغ، از شبستانی شمال به معبر باغ و از شبستانی غرب به حمام عمومی و کاروانسرا منتهی می شود.

تاریخچه بنا:

طبق اسناد و مدارک تاریخی، این مسجد در زمان ساسانیان یک آتشکده و یا معبد بوده است و بعدها به مسجد تبدیل گشته است. طرح کلی این بنا بدین صورت است که یک صحن در مرکز قرار دارد، در چهار طرف حیاط شبستان‌ های ستون ‌دار به چشم می خورد و دیوار های آن خشتی بوده است. گفته می شود «هلاکوخان مغول» در قرن ۷ هجری قمری به اردستان حمله نمود و این بنا را به صورت نیمه ویران درآورد. در کل می توان تاریخچه ساخت مسجد جامع اردستان را به سه دوره قسمت بندی نمود:

دوره اول: در ابتدا این بنا به صورت یک آتشکده گنبدی شکل بوده که در قرن ۳ هجری قمری با استفاده از سبک خراسانی به یک مسجد شبستانی تبدیل شده است.

دوره دوم: سپس در قرن ۳ و ۴ هجری قمری این مسجد شبستانی به مسجدی کوشک مانند تبدیل گشته است.

دوره سوم: در دوره سلجوقی این مسجد کوشک مانند تقریبا ویران شده و به شکل یک مسجد چهار ایوانی احداث شده است.

طرح و معماری مسجد:

«مسجد جامع اردستان» اولین مسجد دو طبقه در تاریخ اسلام و دومین مسجد با چهار ایوان در جهان اسلام محسوب می شود. این مسجد که به سبک مسجد جامع اصفهان بنا شده دارای ورودی‌های متعددی می باشد. ورودی اصلی آن به صورت دالان طویلی بوده و در گوشه جنوب غربی مسجد واقع شده است. این ورودی ازیک سو به محله فهره و از سوی دیگر به دشت محال منتهی می گردد. نمای این ورودی شامل یک قوس ‚ دو لچکی ‚ دونیم ستون آجری ‚ دو طاق نمای محرابی شکل ‚ دو قاب تزیینی و دو سکوی آجری می باشد.

دو ورودی در قسمت شمالی مسجد دارد ‚ یکی از این ورودی ها به مدرسه علمیه متصل می باشد و دیگری ‚ گذر شمالی را به داخل مسجد متصل می ‌کند. این ورودی‌ها باعث ارتباط فضاهای اطراف با مسجد می شدند. مسجد جامع اردستان دارای ۴ ایوان یا صفه به شرح زیر می باشد:

صفه جنوبی یا صفه صاحب الزمان:

صفه جنوبی یا صفه صاحب الزمان از قدیمی ‌ترین قسمت‌های مسجد می ‌باشد. گنبد این صفه بر روی ساختمان مربعی شکلی ساخته شده که توسط گوشواره‌هایی به ۸ ضلعی و ۱۶ ضلعی تبدیل گشته است. گفتنی است وضع طاق بندی و آجر کاری زیر گنبد از شاهکارهای دوران سلجوقی بوده و متعلق به اواخر قرن ۵ هجری شمسی می ‌باشد. در گنبد خانه این مسجد، کتیبه‌هایی زیبا و به خط ثلث در طاق‌ها و اطراف شبستان مشاهده می شود که در سال ۵۵۱ هجری قمری توسط فرد خیری به نام «محمود اصفهانی» معروف به «غازی» بازسازی شده است.

 

صفه شمالی:

«صفه شمالی یا صفه صفا»، توسط استاد حیدر علی بن ذوالفقار اردستانی (از معماران ماهر قرن ۱۰ هجری قمری) در زمان حکومت شاه طهماسب صفوی کامل شده است.

صفه شرقی:

صفه شرقی یا صفه امام حسین و یا صفه امیر، در قرن ۱۱ هجری قمری توسط «میر محمد سعید» ملقب به «امیر جمله المک ارسادات عظام حسینی اردستان» بنا گردید. بر روی یکی از درب های این مسجد، این شعر زیبا نوشته شده است:

ساخت رکن این مسجد به صفا جمله الملک آن سعید لقا

 

صفه غربی:

صفه غربی به ایوان امام حسن مجتبی یا حکیم ‌الملک معروف می باشد. سقف این صفه دارای نقاشی‌ها وآیاتی از قرآن است. گرچه در اسناد تاریخی، نام بانی مسجد مشخص نیست اما به گفته اهالی محله «عمربن عبد العزیز آل ابی دُلَف» بانی مسجد بوده است. در کتیبه‌ ها و منابع بررسی شده می توان نام چندین نفر را مشاهده نمود که عبارتند از: سلطان بیک، میرمحمد سعید اردستانی، علی بن احمد طباطبائی و محمد مهدی حکیم الملک. نام استاد «محمود بن محمد اصفهانی» به عنوان معمار ایوان جنوبی و نام استاد «حیدرعلی معمار اردستانی» به عنوان معمار ایوان شمالی در کتیبه‌ها موجود می باشد. شایان ذکر است این مسجد در سال ۱۳۱۱ هجری شمسی و با شماره ثبت ۱۸۰ ثبت آثار ملی ایران شد.